Konkurs "Na fundamencie krzy¿a. Historia Ko¶cio³a w Nowej Hucie"
Muzeum Nowej Huty – oddzia³ Muzeum Krakowa zaprasza uczniów szkó³ ponadpodstawowych do udzia³u konkursie „Na fundamencie krzy¿a. Historia Ko¶cio³a w Nowej Hucie”.
W tym roku mija 75 lat od przy³±czenia Nowej Huty do Krakowa (1951). Dzielnica, budowana od podstaw, jako projekt ideologiczny, szybko sta³a siê miejscem realnego ¿ycia i do¶wiadczeñ jej mieszkañców — zarówno przyjezdnych, jak i dawnych mieszkañców okolicznych wsi. Wspólne prze¿ycia, m.in. walki o krzy¿ nowohucki w 1960 roku, ukszta³towa³y lokaln± wspólnotê. Choæ czasy siê zmieniaj±, proces budowania to¿samo¶ci Nowej Huty trwa nadal. Tegoroczna edycja konkursu zaprasza do refleksji nad Now± Hut±, jako przestrzeni±, która nieustannie siê kszta³tuje — poprzez pamiêæ, do¶wiadczenie i codzienne ¿ycie jej mieszkañców.
W konkursie mog± braæ udzia³ dru¿yny licz±ce od 2 do 4 osób, uczêszczaj±cych do jednej szko³y. Formu³a konkursu bêdzie obejmowa³a 2 etapy. Pierwszym zadaniem jest zespo³owe przygotowanie prezentacji na Instagramie, trwaj±cej 60–90 sekund, przedstawiaj±cej, kim dla Was jest Nowohucianin i czym jest Nowa Huta oraz dru¿ynowy udzia³ w grze miejskiej. Fina³u konkursu bêdzie mia³ miejsce 27 kwietnia 2026 r. w oddziale Muzeum Nowej Huty, filia na os. Szkolnym 22. A w ramach przygotowañ do konkursu Muzeum zaprasza uczestników na wydarzenia zwi±zane z jego tematyk±:
1. 3 marca - Wyk³ad i spacer dotycz±cy pocz±tków i rozrostu terytorialnego Nowej Huty. Start godz. 10.00 w oddziale Muzeum Nowej Huty, filia Podziemna Nowa Huta os. Szkolne 22
2. 17 marca – Wyk³ad Karola Janasa „Nowa Huta – przestrzeñ to¿samo¶ci”. Pocz±tek o godz. 10.00 w oddziale Muzeum Nowej Huty, filia Podziemna Nowa Huta os. Szkolne 22
3. 31 marca – Warsztaty z tworzenia „rolek”. Pocz±tek o godz. 10.00 w oddziale Muzeum Nowej Huty, filia Podziemna Nowa Huta os. Szkolne 22
Chêæ udzia³u w Konkursie nale¿y zg³aszaæ mailowo na adres nowahuta@muzeumkrakowa.pl (w temacie wiadomo¶ci prosimy wpisaæ: „Konkurs Na fundamencie Krzy¿a”).
W zg³oszeniu prosimy o podanie nazwy szko³y, nazwy dru¿yny oraz liczby uczniów bior±cych udzia³ w Konkursie w ramach dru¿yny. Zg³oszenia bêd± przyjmowane do 1 marca 2026 r.
Konkurs objêty honorowym patronatem Rady Miasta Krakowa jest organizowany we wspó³pracy we wspó³pracy z: czasopismem „G³os – Tygodnik Nowohucki”, Rad± Dzielnicy XVIII Nowa Huta i parafi± Naj¶wiêtszego Serca Pana Jezusa na os. Teatralnym.
Regulamin konkursu dostêpny jest na stronie internetowej Muzeum Nowej Huty/Muzeum Krakowa.
(f)
Pomiêdzy budynkiem "Z" i budynkiem "S" dawnej Huty im. T. Sendzimira. Plac im. Mieczys³awa Gila
- Dzia³aj±c w imieniu Zarz±du Miêdzyzak³adowej Organizacji Zwi±zkowej NSZZ ”Solidarno¶æ” ArcelorMittal Poland S.A., który jest nastêpc± Komisji Robotniczej Hutników Huty im. T. Sendzimira, a wcze¶niej Huty im. Lenina, zwracamy siê z wnioskiem o uczczenie pamiêci Mieczys³awa Gila poprzez nadanie jego imienia ulicy b±d¼ placu – czytamy w pi¶mie, jakie 7 listopada 2024 roku, hutnicza „Solidarno¶æ” skierowa³a do Urzêdu Miasta Krakowa.
Tak rozpoczê³y siê starania o uczczenie pamiêci Mieczys³awa Gila, legendy nowohuckiej „Solidarno¶ci”. Stosowny apel hutniczej „Solidarno¶ci” zosta³ tak¿e wydrukowany 4 grudnia 2024 r. w zwi±zkowym Nowohuckim Biuletynie Solidarno¶ci oraz 13 grudnia 2024 r. w „G³osie. Tygodniku Nowohuckim”.
Kolejnym krokiem przybli¿aj±cym stosown± decyzjê w³adz Krakowa by³ wniosek Stowarzyszenia „Sieæ Solidarno¶ci” z lutego 20025 roku. Stowarzyszenie zaproponowa³o, by imieniem Mieczys³awa Gila nazwaæ plac przy skrzy¿owaniu Alei Solidarno¶ci oraz ul. Ujastek, pomiêdzy budynkami administracyjnymi dawnej Huty T. Sendzimira.
11 kwietnia 2025 r. ArcelorMittal Poland S.A., jako u¿ytkownik wieczysty dzia³ki nr 32/5, obrêb 20 Nowa Huta, pismem nr GE/595/2025 wyrazi³ zgodê na nazwanie wskazanego placu imieniem Mieczys³awa Gila.
Proponowany patron placu uzyska³ równie¿ pozytywn± opiniê Instytutu Pamiêci Narodowej wyra¿on± w pi¶mie BUWKr 913-22(8)/25 z dnia 21 sierpnia 2025 r.
Powy¿sza propozycja otrzyma³a tak¿e pozytywn± opiniê Rady Dzielnicy XVIII Nowa Huta, wyra¿on± w uchwale nr XXV/332/2025 z dnia 22 wrze¶nia 2025 r. Równie¿ Zespó³ ds. Nazewnictwa Komisji Kultury i Ochrony Zabytków Rady Miasta Krakowa na swoim posiedzeniu 7 pa¼dziernika 2025 r. pozytywnie zaopiniowa³ przed³o¿ony jej wniosek.
Fina³em by³o g³osowanie nad projektem stosownej uchwa³y przez Radê Miasta Krakowa w trakcie sesji odbytej 19 listopada 2025 r. Uchwa³a w sprawie nazwy placu zosta³a przyjêta. Czytamy w niej m.in.
„Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz±dzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153, 1436) uchwala siê, co nastêpuje:
§ 1. Nadaje siê nazwê Plac Mieczys³awa Gila dla obszaru po³o¿onego w Dzielnicy XVIII Nowa Huta, przy skrzy¿owaniu Alei Solidarno¶ci oraz ul. Ujastek, czê¶æ dzia³ki nr 32/5, obrêb 20, jednostka ewidencyjna Nowa Huta.
§ 2. Wykonanie uchwa³y powierza siê Prezydentowi Miasta Krakowa.
§ 3. Uchwa³a wchodzi w ¿ycie po up³ywie 14 dni od dnia og³oszenia w Dzienniku Urzêdowym Województwa Ma³opolskiego”.
29 stycznia br., Edward E. Nowak, wraz z Jackiem M. Stok³os± ze Stowarzyszenia „Sieæ Solidarno¶ci” odbyli wizjê lokaln± na Placu Mieczys³awa Gila, aby okre¶liæ rodzaj i sposób oznaczenia patrona. - Podjêli¶my decyzjê, aby umie¶ciæ stalow± tablicê pami±tkow±, nawi±zuj±c± do tablicy "Nasza Droga do Wolno¶ci" znajduj±cej siê na Bramie G³ównej i umie¶ciæ j± na elewacji budynku "S", gdy¿ powy¿ej mie¶ci³a siê historyczna siedziba Komisji Robotniczej Hutników NSZZ "Solidarno¶æ" której Mieczys³aw Gil by³ przewodnicz±cym. To bêdzie wymagaæ uzgodnieñ formalnych. Po ich przeprowadzeniu, Sieæ Solidarno¶ci zorganizuje uroczysto¶æ nadania imienia Mieczys³aw Gila placowi ko³o huty, która by³a Jego miejscem pracy, dzia³alno¶ci i walki – czytamy na stronie Stowarzyszenia Sieæ Solidarno¶ci.
Oczywi¶cie taka uroczysta inauguracja jest potrzebna. Mamy tylko nadziejê, ¿e Stowarzyszenie Sieæ Solidarno¶ci zadzia³a w tej sprawie wraz z Zarz±dem Miêdzyzak³adowej Organizacji Zwi±zkowej NSZZ ”Solidarno¶æ” ArcelorMittal Poland S.A i uroczysto¶æ zgromadzi solidarnie wszystkich cz³onków i sympatyków „Solidarno¶ci”, a tak¿e tych wszystkich, którzy przez lata anga¿owali siê w walkê o woln± Polskê.
Mieczys³aw Gil, by³ wybitnym dzia³aczem Niezale¿nego Samorz±dnego Zwi±zku Zawodowego „Solidarno¶æ”, przewodnicz±cym Komisji Robotniczej Hutników NSZZ ‘Solidarno¶æ” by³ej Huty im. Lenina, przywódc± Solidarno¶ci ma³opolskiej, cz³onkiem w³adz krajowych, skazanym na wiêzienie za kierowanie strajkiem przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego, opozycjonist±, w dniu 4 czerwca 1989 r. wybrany pos³em na Sejm, pó¼niej senatorem III Rzeczypospolitej Polskiej, a tak¿e hutnikiem i dziennikarzem.
Mieczys³aw Gil zmar³ 29 wrze¶nia 2022 roku w wieku 78 lat. Pochowany zosta³ na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
(f)
W pi±tek, 30 stycznia 2026 r. w siedzibie Oddzia³u IPN w Krakowie odby³a siê ogólnopolska konferencja naukowa „Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski – ¿ycie i dzia³alno¶æ. Refleksje w rocznicê ¶mierci”.
Przyby³ych na konferencjê powita³ dr hab. Filip Musia³, dyrektor krakowskiego IPN, który powiedzia³ m.in.: „Trzy tygodnie temu minê³a rocznica ¶mierci ksiêdza Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego. I w³a¶nie ta rocznica jest pretekstem do dzisiejszego spotkania, które z naszej perspektywy ma znaczenie szczególne. Wydaje nam siê, i¿ ks. Tadeusz, który wspó³pracowa³ z Oddzia³em IPN w Krakowie, jest postaci±, której nale¿ne jest nie tylko zwyk³e wspomnienie w rocznicê ¶mierci. Zas³uguje on na to, aby¶my siê g³êbiej przyjrzeli jego ¿yciorysowi i spojrzeli na t± postaæ z perspektywy bardzo wielu przedsiêwziêæ, które realizowa³, bardzo wielu zainteresowañ, które mia³ i próbowali oceniæ t± z³o¿on± osobowo¶æ”.
Podczas pierwszego panelu, który poprowadzi³ dr hab. Rafa³ £atka prof. UKSW swoje referaty przedstawili: dr hab. Cecylia Kuta, prof. UPJPII o krakowskiej opozycji w latach 80 XX wieku, dr Monika Komaniecka-£yp nt. funkcjonowania aparatu bezpieczeñstwa w woj. krakowskim w latach 1980-1989 i Piotr Litka z IPN Kraków pt. Okoliczno¶ci pierwszego napadu „nieznanych sprawców” na ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego (1985). Dr hab. Cecylia Kuta przeczyta³a równie¿ referat dr hab. £ucji Marek nt. dzia³alno¶ci opozycyjnej ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego. Druga czê¶æ konferencji zosta³a poprowadzona przez dr hab. Cecyliê Kutê. Wziêli w niej udzia³: dr hab. Rafa³ £atka, który przestawi³ temat: Jedyna prawdziwa lustracja Ko¶cio³a? Dzia³alno¶æ ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego zwi±zana z opisem zwi±zków duchowieñstwa z aparatem bezpieczeñstwa, ks. prof. dr hab. Józef Marecki o walce ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego o upamiêtnienie ofiar ludobójstwa dokonanego przez ukraiñskich nacjonalistów oraz Wojciech Bonowicz na temat dzia³alno¶ci charytatywnej ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego.
Konferencja, która zgromadzi³a historyków z Instytut Pamiêci Narodowej oraz ¶rodowisk akademickich by³a okazj± do pog³êbionej debaty nad dziedzictwem jednej z najbardziej wyrazistych postaci polskiego Ko¶cio³a i opozycji antykomunistycznej.
Trudno w krótkim tek¶cie odnie¶æ siê do ca³ego, tak wyj±tkowo bogatego ¿ycia, ks. Tadeusza. Przypomnimy wiêc tylko, ¿e dzia³alno¶æ ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego by³a mocno spleciona równie¿ z Now± Hut±. To w Nowej Hucie, od roku 1979, zwi±za³ siê on z pierwsz± nowohuck± grup± opozycyjn±, jak± by³a Chrze¶cijañska Wspólnota Ludzi Pracy. Grupa ta powsta³a 28 kwietnia 1979 r. W spotkaniu za³o¿ycielskim uczestniczyli studenci Wojciech Sukiennik i Jan Leszek Franczyk oraz pomys³odawca Adam Macedoñski. Sukiennik i Franczyk znali siê od m³odzieñczych lat, mieszkali na s±siednich osiedlach, dzia³ali w ruchu oazowym i duszpasterstwie akademickim „Kominek” w Mogile. Macedoñski, artysta plastyk, by³ wspó³za³o¿ycielem Instytutu Katyñskiego (1978). Razem dzia³ali w SKS. Z rekomendacji Macedoñskiego w gronie za³o¿ycieli ChWLP znalaz³ siê te¿ in¿. Franciszek Grabczyk, by³y pracownik Huty im. Lenina. ChWLP mia³a byæ niezale¿n± wspólnot± robotnicz± odwo³uj±c± siê do spo³ecznej nauki Ko¶cio³a. Wkrótce grono cz³onków ChWLP powiêkszy³o siê o alumna Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego, znanego Franczykowi i Sukiennikowi ze ¶rodowiska oazowego. Twórcy ChWLP propagowali idee organizacji na ³amach pisma „Krzy¿ Nowohucki”. Tytu³ nawi±zywa³ do walki o krzy¿ z 1960 r. Pierwszy numer ukaza³ siê w maju 1979 r., przed pielgrzymk± Jana Paw³a II do ojczyzny.
Dzia³alno¶æ pisma przerwa³ stan wojenny. Po kilku latach podjêto próbê jego reaktywacji jako „katolickiego czasopisma ludzi pracy”. W nowej formule ukaza³y siê w 1985 i 1986 r. trzy numery. Pracami redakcji kierowa³ wówczas ks. Tadeusz. Na ³amach „Krzy¿a” alumn Tadeusz zainaugurowa³ swoj± dzia³alno¶æ publicystyczn±. Pod pseudonimem: Jacek Partyka, pisa³ artyku³y dotycz±ce m.in. bohaterów narodowych, Kresów Wschodnich, zak³amanych faktów z historii Polski i represyjnych dzia³añ w³adz.
W latach 80. ubieg³ego wieku ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski zwi±za³ siê z prowadzonym przez ks. Kazimierza Jancarza Duszpasterstwem Ludzi Pracy w parafii ¶w. Maksymiliana Marii Kolbego w nowohuckich Mistrzejowicach. Tam bra³ udzia³ w czwartkowych Mszach za Ojczyznê. Przez ca³e lata 80. by³ represjonowany przez S³u¿bê Bezpieczeñstwa. W 1985 zosta³ dwukrotnie ciê¿ko pobity przez funkcjonariuszy SB. Pierwszy raz, w Wielk± Sobotê w rodzinnej kamienicy przy ul. Zyblikiewicza. Po raz drugi zosta³ napadniêty 4 grudnia w klasztorze Córek Bo¿ej Mi³o¶ci na Woli Justowskiej przez funkcjonariuszy SB przebranych za sanitariuszy pogotowia ratunkowego
W 1988 bra³ udzia³ jako duszpasterz robotników w strajku wiosennym w Hucie im. Lenina a potem wspiera³ dzia³alno¶æ odradzaj±cej siê Solidarno¶ci w Hucie im. Lenina.
Anga¿owa³ siê w dzia³alno¶æ dobroczynn± i pomoc niepe³nosprawnym. W 1987 wraz z Zofi± Tetelowsk± i Stanis³awem Pruszyñskim wspó³zak³ada³ Fundacjê im. Brata Alberta w Radwanowicach, której prezesem by³ od 1989 r. zajmuj±c± siê pomoc± osobom z niepe³nosprawno¶ciami intelektualnymi, prowadz±c± 36 placówek na terenie Polski.
W 2001 zosta³ mianowany duszpasterzem Ormian w archidiecezji krakowskiej, a w latach 2002-2009 by³ duszpasterzem Ormian w Polsce Po³udniowej oraz aktywnym dzia³aczem ¶rodowiska ormiañskiego.
Ksi±dz Tadeusz Isakoiwcz-Zaleski przez wielu nazywany by³ sumieniem polskiego Ko¶cio³a. Mamy nadziejê, ¿e efektem odbytej w Krakowie konferencji naukowej bêdzie stosowna publikacja Instytutu Pamiêci Narodowej, w której znajd± siê wyg³oszone referaty.
(f)
Ogólnopolska konferencja naukowa „Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski – ¿ycie i dzia³alno¶æ. Refleksje w rocznicê ¶mierci”. Fot. ¯aneta Wierzgacz (IPN)
Polsko¶æ i patriotyzm stanowi± kanwê tej niezwyk³ej ksi±¿ki, utkanej z rodzimej historii, obyczajowo¶ci, tradycji. To w³a¶nie po¶ród nich uwi³ sobie gniazdo przed wieloma wiekami dumny polski Orze³. Umi³owanie Ojczyzny wypisywali Polacy na sztandarach przez stulecia. Jako naród przetrwali¶my ró¿ne dziejowe kataklizmy i istniejemy do dzisiaj tylko dlatego, ¿e zachowali¶my mi³o¶æ do Polski. W ostatnich dekadach jednak jest ona poddawana brutalnym atakom, patriotyzm jest wypaczany – z tym wszystkim rozprawia siê autor tej ksi±¿ki, znakomity historyk prof. Wojciech Polak.
Dzie³o porusza ró¿ne zagadnienia polsko¶ci, np. jej wp³yw na inne kraje i narody, opowiada o naszej mitologii, bohaterach, wielkich i mniej znanych wydarzeniach, naszym przywi±zaniu do wiary katolickiej, wiary naszych przodków – od X do XXI w. To tak¿e wielka zachêta do popularyzacji polsko¶ci. Autor pisze wprost: „Dzisiejsza Polska bardzo potrzebuje patriotyzmu, tak samo, jak potrzebowa³a go w najtrudniejszych momentach naszych dziejów. Je¿eli stracimy gotowo¶æ po¶wiêcania siê dla Ojczyzny, je¿eli przestaniemy reagowaæ na zagro¿enia jej suwerenno¶ci, je¿eli pozwolimy na totalitaryzacjê systemu w³adzy i nasycanie ¿ycia publicznego k³amstwem, to przestaniemy byæ Polakami. Staniemy siê lud¼mi bez w³a¶ciwo¶ci”.
„Polski my naród” to kawa³ piêknej historii ojczystej, znakomicie napisany i fantastycznie ilustrowany.
(f)
Wojciech Polak, Polski my naród, Wydawnictwo Bia³y Kruk, Kraków 2026, stron 344.
Kultura w cieniu przemys³u. Premiera trzeciego numeru "Zgniatacza"
22 stycznia do r±k czytelników i czytelniczek trafi³ nowy numer rocznika "Zgniatacz. Nowohuckie studia naukowe", po¶wiêcony kulturze rozwijaj±cej siê w cieniu przemys³u. Premiera czasopisma odby³a siê w O¶rodku Kultury im. Cypriana Kamila Norwida, wydawcy pisma.
W premierze 3. numeru „Zgniatacza” wziêli udzia³ m.in. Jacek Lach, zastêpca dyrektora Wydzia³u Kultury Urzêdu Miasta Krakowa, Anna Zych, specjalista ds. projektów w spó³ce Kraków Nowa Huta Przysz³o¶ci SA, Mariusz Woda, przewodnicz±cy Rady i Zarz±du Dzielnicy XVIII wraz z grup± radnych „osiemnastki”. Byli równie¿ obecni przedstawiciele Rady Naukowej „Zgniatacza”: dr Jan L. Franczyk, redaktor naczelny „G³osu. Tygodnika Nowohuckiego” oraz dr hab. Waldemar Komorowski, historyk sztuki, ekspert od architektury i urbanistyki Nowej Huty.
Najnowszy numer "Zgniatacza" otwiera tekst zastêpcy dyrektora O¶rodka Kultury Norwida Ma³gorzaty Hajto o tym, jak przedstawiano Zak³adowy Dom Kultury Huty im. Lenina na ³amach pism “Budujemy Socjalizm” i “G³os Nowej Huty”. W trakcie rozmów z autorami, które podczas premierowego spotkania poprowadzi³ dyrektor „Norwida”, dr Jaros³aw Kla¶, Ma³gorzata Hajto wspomina³a postaæ Danuty Rybarczyk, nie¿yj±cej ju¿ autorki wiêkszo¶ci artyku³ów o ZDK HiL, dziêki którym poznali¶my wiele ciekawostek z ¿ycia kulturalnego w Nowej Hucie.
W recenzowanej czê¶ci, zawieraj±cej artyku³y i rozprawy, Joanna Bryg-Stanis³awska przypomina niezrealizowane koncepcje domów kultury – od socrealistycznego Pa³acu Kultury z lat 50., który mia³ domkn±æ Plac Centralny, po modernistyczny Dom M³odo¶ci z prze³omu lat 60. i 70., zaprojektowany przez zespó³ Witolda Cêckiewicza. Podczas rozmowy autorka ujawni³a, ¿e ju¿ po napisaniu artyku³u do „Zgniatacza” dokona³a kolejnego odkrycia. W archiwach istnieje jeszcze jeden projekt domu kultury przygotowany przez warszawsk± pracowniê architektoniczn±. Realizacji doczeka³ siê dopiero projekt Zbigniewa Pawelskiego z lat 1974-83 i jest to obecne Nowohuckie Centrum Kultury.
Dr Marcin Laberschek opisa³ zagadkow± historiê popiersia Lenina sprzed bramy kombinatu, a podczas rozmowy zdradzi³ kulisy swojego „¶ledztwa” i ujawni³, sk±d wziê³y siê b³êdy w dotychczasowych opracowaniach dotycz±cych monumentu. Damian Halmer opowiedzia³, jak natrafi³ na pamiêtnik dziadka ¿ony, w którym W³adys³aw Lach opisa³ swój ¿yciorys, w tym dzia³alno¶æ w brygadach Zwi±zku M³odzie¿y Polskiej. To by³o przyczynkiem do napisania przez Halmera artyku³u o roli ¶piewu w kszta³towaniu pierwszych form kultury instytucjonalnej w buduj±cej siê Nowej Hucie.
W sekcji Varia Bogdan Zalewski interpretuje historiê dzielnicy jako przestrzeñ duchowej walki o cz³owieka – od komunistycznej utopii po chrze¶cijañski opór i odnowê. Podczas rozmowy mieszkaj±cy w Nowej Hucie dziennikarz radia RMF FM opowiedzia³, ¿e potraktowa³ topografiê dzielnicy jako swoist± planszê do gry, po której mo¿na wêdrowaæ odkrywaj±c kolejne warstwy symbolicznych znaczeñ.
W najnowszym numerze „Zgniatacza” przeczytaæ mo¿emy tak¿e tekst Bernadety Stano, która przygl±da siê mecenatowi przemys³owemu Huty „Katowice”, zestawiaj±c go z do¶wiadczeniami Huty im. Lenina i ukazuj±c mechanizmy artystycznego „uwodzenia” w realiach PRL, a tak¿e tekst Kamila Korony, który rekonstruuje dzieje nowohuckich kin oraz ich widowniê, której do¶wiadczenie filmowe kszta³towa³o lokaln± to¿samo¶æ. Na koniec mo¿emy zapoznaæ siê z bibliografi± nowohuck± za rok 2024, opracowan± przez Adama Gliksmana.
W trakcie rozmowy dr Jaros³aw Kla¶ podkre¶la³, ¿e jest to najbardziej dojrza³y z dotychczasowych numerów „Zgniatacza”. Zwraca³ uwagê na detektywistyczny charakter pracy czê¶ci autorów i autorek, siêgaj±cych do archiwów, ¼róde³ prasowych i zapomnianych dokumentów, rekonstruuj±c mniej znane w±tki historii Nowej Huty.
Rozmówcy i rozmówczynie pokazywali, jak ró¿nymi metodami mo¿na dzi¶ badaæ Now± Hutê w perspektywie has³a numeru – kultury w cieniu przemys³u: od pracy ¼ród³owej i archiwalnej, przez analizê architektury i instytucji kultury, a¿ po eseistyczne i filozoficzne odczytania jej sensów.
Najnowszy oraz archiwalne numery czasopisma mo¿na zakupiæ w Galerii Huta Sztuki O¶rodka Kultury Norwida. Obecnie trwa nabór na teksty do czwartego numeru rocznika, który po¶wiêcony bêdzie przyrodzie w przestrzeniach poprzemys³owych – ze szczególnym uwzglêdnieniem Nowej Huty jako laboratorium przemian spo³eczno-¶rodowiskowych. Propozycje tekstów w formie abstraktu nale¿y przes³aæ na e-mail Redakcji: zgniatacz@okn.edu.pl do 28 lutego 2026 r. Wiêcej szczegó³ów na stronie okn.edu.pl
Monika Fio³ek
Na zdjêciach: Premiera Zgniatacza, fot. Jadwiga Bry¶
Rozmowa z autorkami i autorami „Zgniatacza”, fot. Jadwiga Bry¶
WIELKA ORKIESTRA ¦WI¡TECZNEJ POMOCY ZAGRA JU¯ W TÊ NIEDZIELÊ
W najbli¿sz± niedzielê 25 bm zagra po raz 34 Wielka Orkiestra ¦wi±tecznej Pomocy na rzecz dzieci z chorobami przewodu pokarmowego. Tradycyjnie w Nowohuckim Centrum Kultury dzia³a Sztab WO¦P Kraków Nowa Huta. To st±d wyruszy na ulice i place Krakowa 240 wolontariuszy. Warto równie¿ wiedzieæ, ¿e wolontariusze w nowohuckiego sztabu bêd± dzia³aæ w Galerii Nowe Czy¿yny, Desinger Qutlet Kraków oraz MDK im. Andrzeja Bursy.
Wiele bêdzie siê dzia³o w NCK pocz±wszy ju¿ od godziny 10.00. W holu pawilonu C i B odbêdzie siê kiermasz z udzia³em m.in. KS Hutnik Kraków, ZHP Kraków, PCK Kraków, Stra¿y Po¿arnej, Rady Dzielnicy XVIII Nowa Huta. Tutaj bêdzie te¿ bar kawowy. Na kiermaszu bêd±: pokaz Enshin Karate Kraków, warsztaty kreatywne i animacje dla dzieci; warsztaty tworzenia szarpaków dla psów; warsztaty dietetyki dla psów i kotów; warsztaty pszczelarskie. Odbêdzie siê pokaz pierwszej pomocy medycznej przygotowany przez PCK Kraków. Bêdzie wizyta Szko³y Aspirantów Pañstwowej Stra¿y Po¿arnej (wóz bojowy, pies poszukiwawczo-ratowniczy, drony poszukiwawcze, pokaz pierwszej pomocy). Tradycjnie w sali estardowej odbêdzie siê koncert zespo³ów dzia³aj±cych przy NCK i zostanie przeprowadzona licytacja gad¿etów WO¦P.
Odbêd± siê tak¿e warsztaty taneczne Krakowskiego Teatru Tañca przy Studio Teatru Variette. Nowo¶ci± bêdzie bieg ³±cz±cy sztab Sztab WO¦P Kraków Nowa Huta ze sztabem przy Politechnice Krakowskiej. Strat nast±pi o godz. 13.00. Mapa trasy w za³±czeniu. Jak zwykle wieczór zakoñczy „¦wiate³ko do Nieba” przygotowane przez grupê Spontan Fire – pocz±tek o godz. 19.15. Za tydzieñ zamie¶cimy relacjê z przebiegu WO¦P organizowanej przez Sztab Kraków Nowa Huta.
(mp)
Bêdzie nowa kryta p³ywalnia na Wzgórzach Krzes³awickich
Zarz±d Infrastruktury Sportowej w Krakowie podpisa³ umowê na budowê krytej p³ywalni przy Szkole Podstawowej nr 129 (os. Na Stoku 34). Wybrany w trybie przetargu nieograniczonego wykonawca – firma TEXOM S.A. – ma zrealizowaæ inwestycjê Gminy Miejskiej Kraków na Wzgórzach Krzes³awickich w terminie do 32 miesiêcy.
W ramach zadania powstanie kolejna w naszym mie¶cie kryta p³ywalnia z podnoszonym dnem. W czê¶ci sportowo-rekreacyjnej obiektu zaplanowano: basen o wymiarach 16 × 25 m, basen do nauki p³ywania (6 × 10 m), brodzik (8 × 3,4 m) oraz wanny z hydromasa¿em. W pozosta³ej czê¶ci obiektu znajd± siê: poczekalnia, kasy, szatnie, sanitariaty oraz pomieszczenia techniczne. Do nowego budynku bêdzie mo¿na dostaæ siê bezpo¶rednio ze szko³y za pomoc± podziemnego ³±cznika, który usprawni komunikacjê, zw³aszcza w okresie zimowym. Dziêki inwestycji uczniowie i mieszkañcy Wzgórz Krzes³awickich zyskaj± mo¿liwo¶æ rozwijania sportowych pasji w nowoczesnej i bezpiecznej przestrzeni.
- D±¿ymy do tego, aby mieszkañcy wszystkich czê¶ci Krakowa mieli ³atwy dostêp do infrastruktury sportowej. Powstanie krytej p³ywalni na os. Na Stoku wpisuje siê w d³ugofalow± strategiê rozwoju sportu w mie¶cie. Jest to równie¿ wa¿ny krok dla lokalnej spo³eczno¶ci, która od lat oczekiwa³a takiego obiektu w swojej okolicy – podkre¶la Tomasz Marzec, Dyrektor Zarz±du Infrastruktury Sportowej w Krakowie.
W ramach inwestycji zagospodarowana zostanie równie¿ przestrzeñ przyszkolna. Powstan± m.in. ci±g pieszo-jezdny, miejsca parkingowe oraz place i chodniki wokó³ nowego oraz istniej±cego budynku. Obiekt basenowy zaprojektowano tak, aby tworzy³ harmonijn± ca³o¶æ z otoczeniem. Zadbano o jego spójno¶æ kolorystyczn± i w³a¶ciwe wpisanie w istniej±c± przestrzeñ, przy zachowaniu nowoczesnej formy budynku.
Koszt realizacji inwestycji: 34.901.931,42 z³otych brutto. Projektantem jest Pracownia Projektowa ARP Manecki.
(f)
Powa¿na awaria wodoci±gu na Placu Centralnym ju¿ opanowana
W czwartek, 1 stycznia nowego roku, w bezpo¶rednim s±siedztwie torów na Placu Centralnym dosz³o do powa¿nej awarii miejskiego wodoci±gu. Awaria dotyczy³a jednej z g³ównych arterii wodoci±gowych, co ze wzglêdu na specyfikacjê terenu oraz gêst± infrastrukturê podziemn±, wymaga³o u¿ycia specjalistycznego sprzêtu i zachowania szczególnych procedur bezpieczeñstwa.
W wyniku awarii ulice i chodniki po po³udniowej stronie placu zosta³y zalane wod± oraz mu³em i piaskiem. Znajduj±ce siê tam torowisko tramwajowe równie¿ zosta³o zamulone piaskiem i mocno podmyte. Ze wzglêdu na zalanie i zamulenie torów oraz zwrotnicy wstrzymano ruch tramwajów z Placu Centralnego w kierunku alei Solidarno¶ci. Tego samego dnia wieczorem Wodoci±gi Miasta Krakowa opanowa³y sytuacjê pod wzglêdem dostaw wody w rejonie Placu Centralnego, ale stwierdzono, ¿e pod torami tramwajowymi powsta³a wymyta przez wodê pusta przestrzeñ o g³êboko¶ci oko³o 2 metrów.
Dziêki zastosowaniu metody bezwykopowej odcinek magistrali wodoci±gowej pod torowiskiem zosta³ wymieniony bez konieczno¶ci demonta¿u: torów, s³upa trakcyjnego oraz rozkopania nawierzchni jezdni przy Placu Centralnym. Natomiast pusta przestrzeñ zosta³a 8 stycznia zalana specjaln± betonow± mieszkank± o wysokich parametrach wytrzyma³o¶ci. Zastosowano mieszkankê samozagêszczaj±c± siê, która przy panuj±cych w ubieg³ym tygodniu bardzo niskich temperaturach potrzebowa³a minimum 36 godzin, by wyschn±æ. Proces prawid³owego zagêszczenia by³ monitorowany do niedzieli, 11 stycznia. Tramwaje linii 4 oraz 22 powróci³y na swoj± star± trasê w poniedzia³ek 12 stycznia.
Jak widaæ, awaria wodoci±gu na Placu Centralnym poci±gnê³a za sob± skutki, których konsekwencje trwa³y prawie dwa tygodnie.
(f)
Od pocz±tku grudnia jest otwarte lodowisko Nowohuckiego Centrum Kultury, które cieszy siê du¿± popularno¶ci± nie tylko Nowohucian.
Lodowisko jest czynne od poniedzia³ku do pi±tku w godzinach od 13.00 do 20.30, a weekendy, ferie zimowe oraz dni wolne od pracy od godz. 9.00 do 20.30. Bilet wstêpu na 45 minut ¶lizgania kosztuje tylko 12 z³. Mo¿na tak¿e wypo¿yczyæ ³y¿wy, kask i pingwina przez pocz±tkuj±cych jazdê za 12 z³ (osobno ka¿de wypo¿yczenie). W przypadku wypo¿yczenia ³y¿ew trzeba mieæ 50 z³ na kaucjê. W sprawie informacji i rezerwacji lodowiska przez grupy mo¿na kontaktowaæ siê pod nr telefonu 502 629 247.
(mp)
Z ksiêgarskiej pó³ki. Dzieje Polski. Tom 7. 1673-1763. Upadanie i powstawanie.
Pod koniec ubieg³ego roku ukaza³ siê siódmy tom, monumentalnej serii „Dziejów Polski” autorstwa krakowskiego historyka, prof. Andrzeja Nowaka. To pasjonuj±ca opowie¶æ o epoce Jana III Sobieskiego i czasach saskich, to opowie¶æ o czasach zamkniêtych klamr± lat 1673-1763. To czas od s³awionego w ca³ej Europie zwyciêstwa pod Wiedniem w 1683 r. po widmo upadku pañstwa – zaledwie pó³ wieku pó¼niej…
Siódmy tom „Dziejów Polski” prof. Andrzeja Nowaka czyta siê nie jak jeden, ale jak kilkana¶cie scenariuszy hollywoodzkich superprodukcji historycznych. W tym okresie Rzeczpospolita niestety doznaje pora¿ek jak nigdy dot±d. Kraj prze¿ywa klêski w wojnach, w których… oficjalnie sam nie uczestniczy. Po ¶mierci Jana III Sobieskiego przez nasze ziemie przewalaj± siê wojska szwedzkie (znów), saskie, rosyjskie, potem pruskie. Po ich przemarszach pozostaj± zgliszcza i g³ód. Stanis³aw Leszczyñski jest dwukrotnie obierany królem, ale musi uciekaæ z Ojczyzny. Przedstawiciel obcej nam niemieckiej dynastii Wettynów, August III, zdobywa polsk± koronê, ale dziêki carskim so³datom.
S±siedzi Rzeczypospolitej zawi±zuj± tajne sojusze maj±ce na celu utrzymanie wszystkich niszcz±cych nasz kraj tak zwanych wolno¶ci. Degeneruje siê ju¿ nie tylko wolna elekcja, ale niestety tak¿e instytucja sejmowa; liberum veto w XVIII w. obna¿a sw± prawdziwie destrukcyjn± si³ê. Na 16 zwo³anych za Augusta III sejmów a¿ 15 zosta³o zerwanych! Rody magnackie tworz± pañstwa w pañstwie, by ostatecznie pój¶æ na s³u¿bê o¶ciennych imperiów.
Za króla Sasa jedz, pij i popuszczaj pasa? To powiedzenie jest na wskro¶ szydercze. Owszem, nieliczni faktycznie popuszczali pasa, ale nawet szlachta w wielkiej czê¶ci ¿y³a w biedzie. W porównaniu z reszt± Europy jeszcze najlepiej mieli siê ch³opi, co nie znaczy, ¿e nie mieli powodów do narzekañ, ale przynajmniej nie brano ich si³± do wojska. Po wiedeñskiej glorii w 1683 r. wygasa powoli niebezpieczeñstwo ze strony Imperium Osmañskiego, ale prawie równocze¶nie zanika polskie wojsko. Ojczyzna jeszcze co pewien czas siê d¼wiga, ale nie mo¿e trwale i mocno ustaæ na nogach. „Upadanie i powstawanie” – okre¶la to prof. Andrzej Nowak. W tym powstawaniu Autor dostrzega nadziejê na przysz³o¶æ, nadziejê na niezbêdne reformy maj±ce ratowaæ Rzeczpospolit±.
Bo mimo upadków Polska wci±¿ siê podnosi. Si³a narodu, jego to¿samo¶æ oraz przywi±zanie do tradycji i wolno¶ci stawa³y siê duchow± kotwic±, pozwalaj±c± przetrwaæ nawet najtrudniejsze czasy.
(f)
Andrzej Nowak, Dzieje Polski. Tom 7. 1673-1763. Upadanie i powstawanie, Wydawnictwo Bia³y Kruk, Kraków 2025, stron 496, oprawa twarda.
Ten serwis u¿ywa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl±darki oznacza zgodê na to)Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi± tylko czê¶æ materia³ów, które w ca³o¶ci znale¼æ mo¿na w wersji drukowanej "G³osu - Tygodnika Nowohuckiego".
