W sobotê, 26 wrze¶nia tramwaje wyjecha³y na trasê z Wieczystej do Mistrzejowic. Po 36 miesi±cach budowy zaczê³a funkcjonowaæ nowoczesna, czê¶ciowo podziemna linia, która na d³ugo zmieni komunikacjê w tej czê¶ci miasta i skróci czas dojazdu do centrum o 12 minut. Skala przedsiêwziêcia jest imponuj±ca. Nowa, ok. 4,5-kilometrowa trasa tramwajowa obejmuje 1230-metrowy tunel z dwoma podziemnymi przystankami, a jej realizacja wymaga³a przebudowy ponad 330 km sieci podziemnych – teletechnicznych, elektroenergetycznych, wodoci±gowo-kanalizacyjnych, gazowych i ciep³owniczych. Na trasie znajduje siê tunel wraz z wielopoziomowym wêz³em przesiadkowym w okolicy Ronda Polsad. Dziêki inwestycji miasto zyska³o równie¿ ponad 55 tys. mkw. nowej zieleni, w tym ponad 1400 nowych drzew. 74 proc. terenu objêtego pracami pozostaje biologicznie czynne – to m.in. 15 tys. mkw. zielonych torowisk pokrytych rozchodnikiem.
Dziêki nowemu po³±czeniu czas dojazdu do centrum miasta skróci siê o ok. 12 minut. Dotychczas, by dotrzeæ z Mistrzejowic do pierwszej obwodnicy Krakowa, tramwaj musia³ pokonaæ 11 km, jad±c przez Now± Hutê. Teraz dotrze tam krótsz± drog± przez Pr±dnik Czerwony.
(f)
Fot. Miejskie Przedsiêbiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie
W niedzielnych wyborach na prezydenta Krakowa £ukasz Giba³a („Kraków dla Mieszkañców”) zdoby³ 93 042 g³osy, czyli 36,38 proc. Drugie miejsce zajê³a Monika Pi±tkowska (Platforma Obywatelska) z wynikiem 76 514 g³osów i 29,91 proc. Oboje spotkaj± siê w drugiej turze 11 pa¼dziernika. £ukasz Giba³a zaj±³ pierwsze miejsce w 292 obwodach, Monika Pi±tkowska w 108, a Micha³ Drewnicki (Prawo i Sprawiedliwo¶æ) w 8. W trzech obwodach odnotowano remis. Przybli¿amy wyniki tych trzech kandydatów z podium wyborczego ze szczególnym uwzglêdnieniem aglomeracji nowohuckiej.
Mapa pokazuj±ca poparcie dla £ukasza Giba³y jest wyra¼na poza centrum miasta. Zdecydowanie najwy¿szy wynik, 59,1 proc., kandydat uzyska³ w komisji obejmuj±cej Z³ocieñ – m.in. ulice Domaga³y, Agatow± czy czê¶æ Pó³³anki. Wysokie wyniki Giba³a zanotowa³ te¿ na Klinach (rejon ul. Ma³ysiaka, Babiñskiego, Komuny Paryskiej), gdzie wybra³o go 55,2 proc. wyborców. Trzeci najwy¿szy wynik to Wróblowice (rejon ul. Krzy¿añskiego, Matematyków Krakowskich czy Niewodniczañskiego), z poparciem na poziomie 55,1 proc.
***
Zwyciêstwa Moniki Pi±tkowskiej koncentrowa³y siê g³ównie na Starym Mie¶cie, w Krowodrzy, Zwierzyñcu i Bronowicach. Nieco ponad 48 proc. kandydatka uzyska³a w komisji nr 13 (rejon Al. Mickiewicza, Czystej, Dolnych M³ynów i Krupniczej), ponad 46 proc w komisji nr 143 (rejon ul. Królowej Jadwigi, Starowolskiej, Pod Sikornikiem), a 44,6 proc. w komisji nr 142 (rejon Al. Do Kopca, Al. Modrzewiowej, Al. Panieñskich Ska³).
***
Choæ Micha³ Drewnicki zaj±³ trzecie miejsce w ca³ym Krakowie, zdobywaj±c 44 772 g³osy (17,50 proc.), w o¶miu obwodach wyprzedzi³ pozosta³ych kandydatów. By³y to przede wszystkim komisje w nowohuckich dzielnicach. 42,8 proc. wyborców zag³osowa³o na Drewnickiego w rejonie Przylasku Rusieckiego, 41 proc. na os. Z³otego Wieku, a 38,3 proc. w rejonie Ko¶cielnik i Wró¿enic. Na tej mapie jest jeden wyró¿niaj±cy siê element: oprócz komisji w nowohuckich dzielnicach kandydat PiS wygra³ w jednej enklawie na terenie Starego Miasta: w rejonie ul. Loretañskiej, Kapucyñskiej, Jab³onowskich i Studenckiej.
W trzech obwodach pierwsze miejsce przypad³o £ukaszowi Gibale i Monice Pi±tkowskiej ex aequo: w rejonie ul. Kobierzyñskiej i Mi³kowskiego w dzielnicy Dêbniki, okolicach ulic Skrzatów, Fabrycznej i Grzegórzeckiej w Dzielnicy II i na os. Dywizjonu 303 w Czy¿ynach, gdzie zawsze wygrywa³a Platforma Obywatelska.
Najwy¿sz± frekwencjê w ca³ym Krakowie odnotowano w obwodzie obejmuj±cym rejon Osiedla Akademickiego, w komisji nr 309, gdzie z mo¿liwo¶ci oddania g³osu skorzysta³o 54,6 proc. uprawnionych mieszkañców. Z wynikiem 38,8 proc. zwyciê¿y³ tam £ukasz Giba³a. Najni¿sz± frekwencjê zanotowano na czê¶ci Osiedla Kazimierzowskiego, w komisji nr 341, gdzie £ukasz Giba³a zebra³ 41,5 proc. g³osów, ale do urn posz³o jedynie 27,9 proc. uprawnionych, a frekwencja w ogóle wynios³a 43,9 proc. Pozostali kandydaci uzyskiwali ró¿ne poparcie w granicach swoich wyników: czwarta by³ a Aleksandra Owca z „Razem” która uzyska³a 6,91 proc. (17 684 g³osy), pi±ta Daria Gosek Popio³ek kandydatka Nowej Lewicy 4,81 proc. wyborców (12 303 g³osy), szósty Micha³ Klimek z Konfederacji Korony Polskiej 4,11 proc. (10 523 g³osy), a siódmy S³awomir Pietrzyk (Socjaldemokracja Polska) z wynikiem prawie 1000 g³osów - 0,37 proc. (947 g³osów), który w niektórych komisjach nowohuckich odnotowa³ lepsze wyniki wyborcze.
Z du¿ym ¿alem stwierdzam, ¿e wyniki wyborów na prezydenta Miasta Krakowa w pierwszej turze to przede wszystkim g³osowanie na szyldy polityczne lub wynik wysokiego zaplecza finansowego. Mam nadziejê, ¿e w drugiej turze wygra ten kto ma lepszy Program dla mieszkañców Krakowa i uwzglêdni Program S³awomira Pietrzyka poprawy warunków ¿ycia Seniorów.
Druga tura wyborów odbêdzie siê w niedzielê 11 pa¼dziernika. G³osowanie potrwa od godz. 7 do 21.
(mp)
"B³êkitna pracownia". Fotografia, która po³±czy³a dwa ¶wiaty
Dzieli je ponad sto lat. Z jednej strony – fotografie wykonane na prze³omie XIX i XX wieku, zachowane w kolekcji Muzeum Fotografii w Krakowie. Z drugiej – wspó³cze¶ni bohaterowie i twórcy: Uczestnicy Warsztatu Terapii Zajêciowej na os. Górali 19. Po³±czy³ je obiektyw aparatu, wiele miesiêcy wspólnej pracy i charakterystyczny b³êkit cyjanotypii. Tak powsta³a „B³êkitna pracownia” – projekt, w którym dawne kadry otrzyma³y nowe ¿ycie, a osoby z niepe³nosprawno¶ci± intelektualn± znalaz³y siê nie tylko przed obiektywem, ale równie¿ po jego drugiej stronie.
Projekt realizowany wspólnie przez Muzeum Fotografii w Krakowie (MuFo) oraz Warsztat Terapii Zajêciowej Stowarzyszenia Pomocy Socjalnej „Gaudium et Spes” (WTZ) rozpocz±³ siê w styczniu 2026 roku. Jego inicjatork± i koordynatork± by³a terapeutka zajêciowa i fotografka Sara Moritz. Punktem wyj¶cia sta³y siê fotografie z kolekcji MuFo. Wybrane kadry uczestnicy WTZ postanowili odtworzyæ, nadaj±c im wspó³czesn± interpretacjê. Ka¿de spotkanie w MuFo poprzedza³y tygodnie pracy. Uczestnicy wraz z terapeutami analizowali wybran± fotografiê, poszukiwali odpowiednich strojów, rekwizytów i elementów scenografii.
Podczas spotkañ w Muzeum przygotowywano scenografiê, a uczestniczki WTZ wcielaj±ce siê w bohaterki dawnych fotografii by³y przebierane i stylizowane zgodnie z pierwowzorami. Nastêpnie rozpoczyna³a siê praca z aparatem – ustawianie postaci i rekwizytów, poszukiwanie odpowiedniej perspektywy, kompozycji i najlepszego ujêcia. Uczestnicy stawali zarówno przed obiektywem, jak i po jego drugiej stronie, poznaj±c kolejne etapy powstawania fotografii.
Wspó³twórcami 21 ujêæ powsta³ych w ramach projektu s± Uczestnicy WTZ: Monika Biernacka, Halina Boniowska, Mariusz Bukowski, Piotr Chwaleba, Magdalena Ciepacz, El¿bieta Dyrda, Iwona Harzowska, Karolina Kucharczyk, Kaja Maciejowska, Ewa Pukin, Julia Socha, Piotr Waligóra oraz Magdalena Widerska, Pracownicy WTZ: Ma³gorzata Bialik, Katarzyna Kawula-Fija¶, Barbara Lech, Magdalena Rusek (£osiniecka), oraz Pracownicy MuFo: Maria Masternak i Izabela Lechowicz-Wo¼niczka.
Powsta³e fotografie zosta³y nastêpnie poddane obróbce w technice cyjanotypii– historycznej metodzie fotograficznej pozwalaj±cej uzyskaæ charakterystyczny obraz w intensywnych odcieniach b³êkitu. „B³êkitna pracownia” mia³a tak¿e wa¿ny wymiar terapeutyczny i spo³eczny. Wieloetapowa praca rozwija³a koncentracjê, spostrzegawczo¶æ, kreatywno¶æ, cierpliwo¶æ i umiejêtno¶æ wspó³dzia³ania. Pozwala³a uczestnikom podejmowaæ decyzje, dzieliæ siê zadaniami i do¶wiadczaæ satysfakcji z osi±ganego wspólnie efektu.
Szczególnie wa¿ne by³o przej¶cie przez ca³y proces twórczy – od wyboru inspiracji ze zbiorów MuFo, przez przygotowanie scenografii i stylizacji oraz udzia³ w sesjach, a¿ po zobaczenie w³asnych fotografii przekszta³conych w cyjanotypie i prezentowanych w przestrzeni muzeum. Uczestnicy WTZ nie byli wiêc jedynie odbiorcami kultury. Stali siê modelami, fotografami i wspó³twórcami projektu, pokazuj±c, ¿e osoby z niepe³nosprawno¶ci± mog± aktywnie i twórczo uczestniczyæ w ¿yciu kulturalnym.
2 wrze¶nia 2026 roku w MuFo przy ul. Rakowicka 22A odby³o siê uroczyste podsumowanie „B³êkitnej pracowni”. W spotkaniu wziêli udzia³ Uczestnicy WTZ wraz z rodzinami i bliskimi autorów prac, przedstawiciele zaprzyja¼nionych krakowskich placówek pomocowych, Zarz±d Stowarzyszenia Pomocy Socjalnej „Gaudium et Spes”, Dyrekcja Muzeum Fotografii i przedstawiciele Dzia³u Edukacji MuFo. Fina³ by³ okazj± do wspólnego ¶wiêtowania efektów wielomiesiêcznej pracy. Pozosta³o po niej 21 b³êkitnych obrazów.
Ma³gorzata Bialik
W minion± niedzielê w Parku Ratuszowym odby³ siê XIV Festiwal Zaklête w Dyni. To niepowtarzalna impreza organizowana przez O¶rodek Kultury Kraków Nowa Huta. Festiwal otworzy³a dyrektor OKKNH Ma³gorzata Jezutek witaj±c go¶ci i licznie przyby³ych mieszkañców, których powitali tak¿e: Iwona Chamielec wiceprzewodnicz±ca Rady Miasta Krakowa, Bogumi³a Drabik radna miasta Krakowa i gospodarz Dzielnicy XVIII jej przewodnicz±cy Mariusz Woda. By³ tak¿e redaktor S³awomir Pietrzyk z naszej redakcji, która objê³a imprezê patronatem medialnym, a obecnie kandydat na Prezydenta Miasta Krakowa.
Ten Festiwal jest bardzo bogaty w liczne warsztaty i inne atrakcje. Odby³y siê warsztaty: „Wyciskanie oleju z pestek dyni i nie tylko” Jungle Van, robienia kokedam przygotowane przez Fundacjê Czerwony Krakowiak, Botaniczne zak³adki z prasowanymi kwiatami - Florealli, upcyclingowe polegaj±ce na malowaniu i filcowaniu, a efektem by³y dynie z gipsu i filcowe. Odby³ siê plener malarski i warsztaty robienia papierowych dyñ przygotowane przez OKKNH. Pan Dynia z Klubu Zakole czyta³ ksi±¿ki. Przeprowadzono loteriê fantow± w której ka¿dy los wygrywa³. Ponadto by³a Strefa Smaku prowadzona przez ró¿ne firmy gdzie mo¿na by³o popróbowaæ ró¿nych specja³ów. Odby³ siê kiermasz z ró¿nymi gad¿etami i towarami. By³o tak¿e stoisko Bud¿etu Obywatelskiego i Krakowskiego Holdingu Komunalnego. W imprezie bralli udzia³ pracownicy z wszystkich 13 klubów OKKNH m.in. w stefie ruchu odby³ siê turniej gry w Dyniówkê, Kickboxing, k±cik sensoryczny i bañki mydlane.
(mp)
Elie Gervois - wielki przyjaciel Polski, Solidarno¶ci i Nowej Huty
22 lipca 2026 r. we Francji w wieku 89 lat zmar³ Elie Gervois, by³y francuski policjant i doradca Francuskiej Konfederacji Katolickich Robotników, który m.in. w okresie PRL-u organizowa³ zbiórki i transporty darów z Francji do Krakowa. Za swoj± dzia³alno¶æ charytatywn± w 1998 r. uhonorowany zosta³ przez Radê Miasta Krakowa br±zowym Medalem Cracoviae Merenti.
Po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego Elie Gervois zaanga¿owa³ siê w akcjê zbiórki i transportu darów z Francji do Polski, zainicjowan± przez polsk± parafiê w Roubaix. Za³o¿y³ organizacjê pomocow± Comite d'Artois Solidarite-Solidarno¶æ, dzia³aj±c± w departamentach pó³nocnej Francji i w Boulogne, której z czasem zosta³ prezesem. Osobi¶cie odby³ ponad 60 podró¿y z konwojami darów do Polski. Blisko drugie tyle organizowa³ i ekspediowa³. Po¶redniczy³ m.in. w zaopatrywaniu w leki, sprzêt medyczny i rehabilitacyjny oraz ¶rodki sanitarne krakowskich placówek s³u¿by zdrowia, a tak¿e apteki darów Towarzystwa Solidarnej Pomocy przy Komisji Robotniczej Hutników NSZZ Solidarno¶æ.
Wspomina Grzegorz Fugiel, prezes Towarzystwa Solidrnej Pomocy:
Eliego Gervois pozna³em na pocz±tku lat 80., gdy pewnego wieczoru mój ojciec Kazimierz Fugiel przyprowadzi³ go do naszego domu na nocleg, po roz³adowaniu transporu z pomoc±, który Elie przywióz³ do ko¶cio³a w Mistrzejowicach.
Elie Gervois urodzi³ w 1935 roku we Francji i mieszka³ w Auchel (pó³nocna Francja, niedaleko Lille) wraz ze swoj± ukochan± ¿on± Anit± i sze¶ciorgiem dzieci. Wspomina³, ¿e jako dziecko, w swojej szkole nale¿a³ do mniejszo¶ci, bo wiêkszo¶æ kolegów by³a Polakami, których rodzice przybyli do tego zag³êbia wêglowego w poszukiwaniu lepszego ¿ycia. Elie pracowa³ jako policjant, ale wypadek na s³u¿bie zmusi³ go do odej¶cia na emeryturê. Do koñca ¿ycia musia³ ju¿ chodziæ w gorsecie stabilizuj±cym krêgos³up. Jego przesz³o¶æ i legitymacja policyjna nie raz pomaga³a mu w czasie licznych transportów humanitarnych do Polski. Do 1989 roku ze wzglêdu na zagro¿enie inwigilacj± i aresztowaniem przez SB czêsto nocowa³ wraz z wspó³pracownikami w naszym trzypokojowym mieszkaniu w bloku, w którym mieszka³em z rodzicami i bratem. Elie rozumia³ trochê po polsku, dziêki obcowaniu z poloni± francusk±, której przedstawicieli czêsto wykorzystywa³ jako t³umaczy; my natomiast nie znali¶my francuskiego. Z pomoc± jêzyka gestów i pojedynczych s³ów, udawa³o nam siê jednak sprawnie porozumiewaæ. Po 1989 roku Eli móg³ ju¿ korzystaæ z hoteli.
W ci±gu lat znajomo¶ci Ellie Gervois i mój tata Kazimierz Fugiel, blisko wspó³pracowali w dzia³alno¶ci charytatywnej, a nasze rodziny siê zaprzyja¼ni³y. My byli¶my na 50. rocznicy ¶lubu Anity i Eliego, oni byli na moim ¶lubie i weselu, a my znowu na ¶lubach ich dzieci. Elie z Anit± czêsto przyje¿d¿ali na wakacje do Polski, szczególnie do ukochanego Zakopanego.
Wraz z Elim do pomocy przyje¿d¿a³a tamtejsza Polonia, z któr± mieli¶my okazjê siê poznaæ i zaprzyja¿niæ. W ten sposób rodzice poznali swoj± krajankê, pani± Irenê pochodz±c± z Markowej, której zorganizowali sentymentaln± podró¿ do ¶wiata jej taty.
Po za³o¿eniu 1992 roku Towarzystwa Solidarnej Pomocy zmieni³a siê forma pomocy. Eli na miejscu we Francji wraz ze wspó³pracownikami zbiera³ i segregowa³ sprzêt rehabilitacyjny i lekarstwa w magazynie. Gdy by³y pe³ne dawa³ nam znaæ i ojciec organizowa³ transport sprzêtu, którego dostawy sta³y siê zacz±tkiem pierwszej w Krakowie wypo¿yczalni sprzêtu rehabilitacyjnego i przeznaczonego do opieki nad przewlekle chorymi.
Po ¶mierci mojego ojca w 2007 roku, transportów by³o coraz mniej. W 2013 roku zmar³a ukochana ¿ona Eliego, Anita na której pogrzebie oczywi¶cie te¿ byli¶my. Po ¶mieci Anity, Eli podupad³ na zdrowiu i z czasem kontakt by³ coraz s³abszy a¿ znik³. Mimo naszych usilnych starañ nie uda³o siê dowiedzieæ co siê dzieje z Elim a¿ do momentu, kiedy dotar³a do nas informacja o ¶mierci Eliego w dniu 22.07.2026.
W imieniu Zarz±du Towarzystwa Solidarnej Pomocy wraz z bratem Piotrem uczestniczyli¶my 30 lipca w pogrzebie, a dzieñ wcze¶niej po¿egnali¶my siê z Elim w jego domu w Auchel dziêkuj±c Bogu, ¿e mieli¶my takiego przyjaciela ponad tysi±c kilometrów st±d.
(red)
Ellie Gervois na uroczystej sesji Rady Miasta Krakowa, w trakcie której uhonorowany zosta³ Medalem Cracoviae Merenti (Fot. Magiczny Kraków).
Zakoñczy³ siê remont Pomnika Solidarno¶ci „B±d¼ wierny, id¼”, zlokalizowanego na Skwerze Budowniczych Nowej Huty przy Placu Centralnym im. Ronalda Reagana. We wtorek 4 sierpnia odby³ siê oficjalny odbiór wykonanych prac, w którym uczestniczyli przedstawiciele Rady Dzielnicy XVIII Nowa Huta, Rady Miasta Krakowa, S³u¿b Konserwatorskich, Zarz±du Zieleni Miejskiej, Stowarzyszenia Sieæ Solidarno¶ci oraz projektant i wykonawca inwestycji.
Prace prowadzone by³y zgodnie z Programem Prac Konserwatorskich i obejmowa³y konserwacjê oraz naprawê elementów obiektu, a tak¿e odnowienie warstw zewnêtrznych pomnika w celu przywrócenia jego pierwotnych walorów estetycznych. W trakcie realizacji zachowano oryginaln± substancjê zabytkow±, dbaj±c o autentyczno¶æ obiektu i poszanowanie jego historycznego charakteru. Zakres robót obejmowa³ równie¿ dzia³ania o charakterze technicznym i estetycznym, w tym stabilizacjê pêkniêæ, uzupe³nienie ubytków oraz zastosowanie specjalistycznych materia³ów i technologii konserwatorskich, dziêki którym pomnik odzyska³ swój dawny wygl±d i bêdzie móg³ s³u¿yæ kolejnym pokoleniom jako wa¿ne miejsce pamiêci. Monument po renowacji prezentuje siê znakomicie i ponownie przypomina o wa¿nym rozdziale historii Nowej Huty.
Prace dofinansowano ze ¶rodków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodz±cych z Funduszu Promocji Kultury – pañstwowego funduszu celowego. Ca³kowity koszt zadania: 297 500 z³, w tym dofinansowanie ze ¶rodków finansowych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodz±cych z Funduszu Promocji Kultury: 238 000 z³. Zadanie realizowane w ramach Programu Rz±dowego: Miejsca pamiêci i trwa³e upamiêtnienia w kraju.
Przypomnijmy, ¿e Pomnik Solidarno¶ci „B±d¼ wierny, id¼” zosta³ wzniesiony w 1999 roku przed Walcowni± Zgniatacz Huty im. Tadeusza Sendzimira – w miejscu, w którym dzia³a³a najsilniejsza organizacja NSZZ „Solidarno¶æ” w kombinacie. To w³a¶nie tam podczas strajków w 1988 roku mie¶ci³ siê komitet strajkowy, a pó¼niej funkcjonowa³a Izba Pamiêci po¶wiêcona hutniczej „Solidarno¶ci”. W roku 2005, po prywatyzacji huty i w zwi±zku z planami wyburzenia Walcowni Zgniatacz, pomnik zosta³ przeniesiony na Plac Centralny, gdzie uroczy¶cie ods³oniêto go ponownie. Od tamtego czasu w wa¿ne dla Solidarno¶ci daty pod pomnikiem w centrum Nowej Huty sk³adane s± wieñce i kwiaty.
(f)
Nowa wystawa w Muzeum Lotnictwa: Z wiatrem i pod wiatr. Lotnictwo cywilne
Szukacie pomys³u na wakacje w mie¶cie? Je¶li tak to we¼cie pod uwagê mo¿liwo¶æ odwiedzin Muzeum Lotnictwa Polskiego w Czy¿ynach. To w³a¶nie tam otwarta zosta³a wystawa „Z wiatrem i pod wiatr. Lotnictwo cywilne”, która zdoby³a Nagrodê Sybilla 2025 w kategorii Nowe i zmodernizowane wystawy sta³e. Jej otwarcie dla publiczno¶ci nast±pi³o w 24 sierpnia 2025 r. podczas obchodów ¦wiêta Lotnictwa Polskiego.
To najwiêksza wystawa po¶wiêcona lotnictwu cywilnemu w Polsce i jedna z najwiêkszych tego typu ekspozycji w Europie. Na powierzchni ponad 3000 m² poznacie fascynuj±c± historiê podboju przestworzy – pe³n± odwagi, pasji, prze³omowych wynalazków i ludzi, którzy udowodnili, ¿e marzenia o lataniu mog± staæ siê rzeczywisto¶ci±. Wystawa z rozmachem
Ekspozycja zosta³a rozmieszczona w nowoczesnym hangarze powsta³ym na miejscu historycznego hangaru 2. Pu³ku Lotniczego w Krakowie. Dziêki temu, oprócz walorów edukacyjnych, stanowi równie¿ symboliczne dope³nienie przestrzeni o bogatym dziedzictwie lotniczym. Wystawa zosta³a zaprojektowana z my¶l± o jak najszerszej grupie odbiorców – zarówno dla pasjonatów awiacji, jak i rodzin z dzieæmi, seniorów, grup szkolnych czy osób z niepe³nosprawno¶ciami. Przystosowane przestrzenie, strefy wypoczynku i nowoczesny system audioprzewodników u³atwi± komfortowe zwiedzanie i umo¿liwiaj± pe³ne zanurzenie siê w ¶wiat lotnictwa.
To nie tylko wystawa do ogl±dania – to tak¿e przestrzeñ do¶wiadczania. Zwiedzaj±cy mog± skorzystaæ z interaktywnych symulatorów lotu, które pozwalaj± poczuæ emocje zwi±zane ze startem, lotem i l±dowaniem, bez odrywania siê od ziemi. Polskie skrzyd³a – historia pe³na pasji
Wystawa zosta³a podzielona na siedem przenikaj±cych siê tematycznie przestrzeni. Ka¿da z nich ukazuje inny aspekt historii lotnictwa cywilnego – od konstrukcji amatorskich po samoloty pasa¿erskie, od sportów lotniczych po narodowy transport lotniczy.
W pierwszej czê¶ci wystawy – „Pocz±tki lotnictwa na ziemiach polskich” – zwiedzaj±cy poznaj± pionierów, którzy marzyli o lataniu w czasach, gdy samo uniesienie siê nad ziemiê by³o wyzwaniem. Repliki pierwszych lotni, szybowców i rze¼ba legendarnego „ch³opskiego Ikara” Jana Wnêka przypominaj± o entuzjazmie i odwadze tamtych czasów. Warto zwróciæ uwagê m.in. na replikê lotni Czes³awa Tañskiego – jednej z pierwszych konstrukcji lataj±cych zaprojektowanych przez Polaka, oraz szybowiec Akar – zwyciêzcê pierwszego polskiego konkursu szybowcowego z 1923 roku.
Kolejna przestrzeñ po¶wiêcona zosta³a okresowi miêdzywojnia i dzia³alno¶ci Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, która popularyzowa³a lotnictwo w¶ród spo³eczeñstwa. To w³a¶nie wtedy Polacy zdobywali miêdzynarodowe trofea – Puchar Miêdzynarodowego Turnieju Samolotów Turystycznych Challenge oraz puchar miêdzynarodowych zawodów balonowych Gordona Bennetta, a maszyny RWD, szybowce Wrona i ¯aba oraz osi±gniêcia polskich in¿ynierów i konstruktorów budowa³y renomê m³odego lotnictwa. W przestrzeni tej zobaczymy równie¿ replikê RWD-8 – wiernie odwzorowany przez Muzeum Lotnictwa Polskiego model najliczniej produkowanego samolotu szkolnego w Polsce przed II wojn± ¶wiatow±. ¯aden egzemplarz nie przetrwa³ do naszych czasów. Replika posiada oryginalny silnik PZ In¿. Junior 5800cc.
Osobne miejsce zajmuje historia kobiet w polskim lotnictwie. Wystawa przypomina takie postaci jak Wanda Modlibowska czy Stefania Wojtulanis-Karpiñska – pilotki, instruktorki, rekordzistki. Dziêki ich zaanga¿owaniu i umiejêtno¶ciom kobiety na sta³e wpisa³y siê w historiê rozwoju polskich skrzyde³. W dalszej czê¶ci ekspozycji znajdziemy imponuj±c± dokumentacjê sportu lotniczego w czasach PRL oraz niezwyk³e przyk³ady pasji in¿ynieryjnej – jak chocia¿by ¶mig³owiec Gil, pierwszy w pe³ni polski wirop³at opracowany w G³ównym Instytucie Lotnictwa. Technologia, wyczyn i codzienno¶æ
Lata PRL-u to czas intensywnego rozwoju lotnictwa sportowego i przemys³u lotniczego w Polsce. Eksponaty z tego okresu prezentuj± zarówno oficjalne konstrukcje instytucjonalne – jak szybowce IS-1 Sêp bisi IS-4 Jastrz±b – oraz niezwyk³e inicjatywy amatorskie. Znajdziemy tu s³ynn± Kuku³kê – lekki samolot zbudowany w mieszkaniu w bloku w Lesznie, na której jej konstruktor Eugeniusz Pieni±¿ek uciek³ z PRL do Szwecji, czy Prz±¶niczkê, która powsta³a w mieszkaniu w £odzi. W¶ród szybowców nie zabrak³o legendarnych egzemplarzy, na których Polacy zdobywali tytu³y mistrzów ¶wiata: Zefir – Edwarda Makuli, SZD-43 Orion – Jana Wróblewskiego czy prototyp szybowca Swift S-1, który to model do dzi¶ u¿ywany jest w akrobacji szybowcowej na ca³ym ¶wiecie.
Kolejna przestrzeñ po¶wiêcona jest akrobacji lotniczej oraz odpoczynkowi. Widzowie mog± przyjrzeæ siê sukcesom polskich mistrzów w tej dziedzinie – w tym Krzysztofa i Wac³awa Wieczorków. W¶ród eksponatów znajduje siê m.in. samolot akrobacyjny Zlin Z 50LA oraz s³ynny szybowiec Zefir, na którym Edward Makula zdoby³ mistrzostwo ¶wiata. Nie zabrak³o te¿ miejsca na prezentacjê lotnictwa us³ugowego – pasa¿erskiego, sanitarnego i rolniczego. Zobaczymy tu m.in. Albatrosa B.II – pierwszy polski samolot u¿ywany do celów reklamowych, sanitarny CSS-13 i rolniczego PZL-106 Kruka, który by³ u¿ywany do oprysków m.in. w Sudanie.
W ostatniej czê¶ci wystawy znalaz³o siê miejsce dla lotnictwa rekreacyjnego, sportów lotniczych i historii Polskich Linii Lotniczych LOT. Gabloty prezentuj± szybowce klasy ¶wiatowej, paralotniowy symulator oraz unikalne eksponaty zwi±zane z LOT-em – mundury, pami±tki, modele samolotów. Na szczególn± uwagê zas³uguje odrestaurowany samolot PZL-104 Wilga – jedna z najbardziej wszechstronnych konstrukcji lotniczych PRL-u – który do dzi¶ budzi zachwyt swoj± funkcjonalno¶ci± i estetyk±.
(f)
Samolot Kuku³ka
Fot. Muzeum Lotnictwa Polskiego w Czy¿ynach
Restauracja „Stylowa” jest najstarsz± restauracj± w Nowej Hucie. Dzia³a od 1956 roku w lokalu na os. Centrum C 3 przy alei Ró¿. G³ównym projektantem budynku, w którym znajduje siê kultowa restauracja, by³ Adam Fo³tyn. „Stylowa” od pocz±tków swojej dzia³alno¶ci by³a jednym z najelegantszych lokali Nowej Huty. Do dzi¶ zachowa³a sporo detali charakterystycznych dla wnêtrz publicznych z epoki socrealizmu, m.in. du¿± dekoracyjno¶æ, sztukaterie na ¶cianach, posadzki, ¿yrandole i kolumny. Ze wzglêdu na zachowany koloryt restauracja jest czêstym przystankiem dla turystów zwiedzaj±cych Now± Hutê.
W latach PRL-u „Stylowa” by³a popularnym miejscem spotkañ dla robotników, intelektualistów i rodzin, oferuj±c proste menu z kaw±, ciastkami i tanimi posi³kami. Jej funkcja nie ogranicza³a siê tylko do gastronomii – by³a to tak¿e przestrzeñ spo³eczna, gdzie ludzie dyskutowali o codziennych sprawach, a czasem nawet o polityce, choæ pod czujnym okiem w³adz.
Upadek komunizmu w 1989 roku zapocz±tkowa³ radykalne zmiany. „Stylowa”, jak wiele innych nowohuckich lokali, zmierzy³a siê z fal± prywatyzacji i komercjalizacji. Proces ten nie by³ ³atwy – w latach 90. lokal boryka³ siê z problemami, takimi jak brak funduszy na remonty i spadek liczby klientów, którzy przenosili siê do zachodnich sieci fast foodów.
W latach 2003-2004, po krótkiej przerwie w funkcjonowaniu lokalu, w „Stylowej” przeprowadzono gruntowny remont, przebudowê i modernizacjê. Nowy etap w rozwoju tego lokalu zbieg³ siê w czasie ze wst±pieniem Polski do Unii Europejskiej i ze zwiêkszonym zainteresowanie zachodnich turystów naszym krajem. Coraz wiêcej go¶ci przybywa³o do starego Krakowa, ale równie¿ Nowa Huta cieszy³a siê rosn±cym zainteresowaniem turystów. W tej klimat wpisywa³a siê zmieniaj±ca swoje oblicze „Stylowa”.
Nowa „Stylowa” skupia³a siê nie tylko na jedzeniu, ale te¿ na serwowaniu swoim klientom ciekawego do¶wiadczenia. Wnêtrze lokalu, zaprojektowane w stylu eklektycznym, ³±czy³o elementy historyczne, jak oryginalne sztukaterie, z nowoczesnymi dodatkami, takimi jak designerskie meble i o¶wietlenie LED. To podej¶cie odzwierciedla³o szersz± tendencjê do heritage marketingu, gdzie stare miejsca s± wykorzystywane do budowania marki. „Stylowa” oferowa³a nie tylko posi³ki, ale te¿ wydarzenia kulturalne, jak spotkania z ciekawymi lud¼mi, koncerty czy warsztaty, co przyci±ga³o zarówno m³odsze pokolenia jak i turystów.
Dzisiaj widaæ, ¿e to, co zaczê³o siê jako prosta kawiarnia, sta³o siê symbolem adaptacji do nowych realiów, pokazuj±c, jak historia i komercja mog± wspó³graæ. Dzisiaj, odwiedzaj±c „Stylow±”, mo¿na poczuæ echo przesz³o¶ci, jednocze¶nie ciesz±c siê nowoczesnymi udogodnieniami, co czyni j± nie tylko restauracj±, ale i ¿ywym muzeum zmian.
A w zwi±zku z jubileuszem 70-lecia istnienia Stylowej”, w ubieg³± ¶rodê, w symbolicznym dniu 22 lipca (m³odszym warto przypomnieæ, ¿e w PRL-u dzieñ 22 lipca by³ najwa¿niejszym ¶wiêtem pañstwowym wprowadzonym przez komunistów) w „Stylowej” odby³o siê spotkanie w³a¶cicielek lokalu z szerokim gronem znajomych, przyjació³, sta³ych bywalców oraz nowohuckich i krakowskich dzia³aczy i polityków. By³ okoliczno¶ciowych tort. By³o pyszne jedzenie. I by³o wiele wspomnieñ.
A my, ¿yczymy „Stylowej” przynajmniej stu lat obecno¶ci w Nowej Hucie.
(f)
Ten serwis u¿ywa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl±darki oznacza zgodê na to)Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi± tylko czê¶æ materia³ów, które w ca³o¶ci znale¼æ mo¿na w wersji drukowanej "G³osu - Tygodnika Nowohuckiego".
