Architektoniczny portret miasta w procesie. Premiera ksi±¿ki o Nowej Hucie
Nowa Huta jest wa¿nym ¶wiadectwem przemian architektonicznych i spo³ecznych ca³ego okresu powojennego w Polsce. Nie doczeka³a siê jednak ca³o¶ciowej monografii. W odpowiedzi na rosn±ce zainteresowanie tym dziedzictwem – kluczowym dla polskiej architektury i urbanistyki – O¶rodek Kultury Norwida wyda³ ksi±¿kê pt. “Nowa Huta. Architektoniczny portret miasta 2. po³owy XX wieku”.
21 lutego w ARTzonie odby³a siê premiera drugiego wydania publikacji, która po raz pierwszy ukaza³a siê w 2018. W dyskusji wokó³ ksi±¿ki wziêli udzia³ autorki i autorzy tekstów: dr Dorota Jêdruch, dr Marta Karpiñska i dr Micha³ Wi¶niewski, zwi±zani z fundacj± Instytut Architektury. Spotkanie poprowadzi³ dyrektor O¶rodka Kultury Norwida dr Jaros³aw Kla¶.
W rozmowie przypomniano dzia³ania, jakie towarzyszy³y pierwszemu wydaniu opracowania. Na spacery architektoniczne po nowohuckich osiedlach przychodzi³o nawet sto osób. Dla mieszkañców bloków widok takiej grupy pod oknami bywa³ zaskoczeniem. Jedni komentowali te “pielgrzymki”, inni wychodzili na balkony lub pods³uchiwali zza firanek, ciekawi, co mówi siê o miejscu, w którym ¿yj± na co dzieñ.
Po 8 latach widaæ, ¿e zainteresowanie znaczeniem historycznym i kulturowym Nowej Huty wci±¿ ro¶nie. W miêdzyczasie uda³o siê wdro¿yæ formu³ê Parku Kulturowego oraz ustanowiæ Now± Hutê Pomnikiem Historii. W 2024 r. Nowa Huta znalaz³a siê na Szlaku Kulturowym Rady Europy ATRIUM – Architektura Re¿imów Totalitarnych XX wieku w Pamiêci Miejskiej Europy. Architektura dzielnicy sta³a siê tak¿e przedmiotem miêdzynarodowych projektów badawczych, m.in. ARCHETHICS, WECARE i New Towns | New Narratives.
Dorota Jêdruch zwróci³a uwagê, ¿e trzeba raz na zawsze zerwaæ z mitem postrzegania Nowej Huty jako utopijnego socrealistycznego “miasta idealnego”, czy industrialnego reliktu epoki komunizmu. Spojrzenie na Now± Hutê tylko z perspektywy Placu Centralnego i otaczaj±cych go osiedli jest bardzo ograniczone. - Miasto „ca³y czas jest w procesie”, zmienia siê, dojrzewa, jest ¿ywym organizmem miejskim o indywidualnym obliczu spo³ecznym - mówi³a Jêdruch.
Micha³ Wi¶niewski wspomina³, ¿e blokowiska z lat 60., 70. i 80. XX wieku nie by³y czym¶ typowym dla bloku wschodniego. To recepcja europejskich koncepcji architektonicznych. Takie same wielkie zespo³y mieszkaniowe powstawa³y w Europie Zachodniej. - Bloki podobne do nowohuckich mo¿na znale¼æ w centrum Londynu, w Pary¿u czy na Manhattanie. Ró¿nice miêdzy nimi wynikaj± z pó¼niejszych odmiennych kontekstów politycznych, spo³ecznych, ekonomicznych i demograficznych - mówi³ badacz.
Marta Karpiñska mówi³a m.in. o fenomenie “mikrokosmosów” osiedli nowohuckich. Dla badaczki osiedla socrealistyczne, modernistyczne, postmodernistyczne to zarówno ¶wiadectwo ewolucji architektury Nowej Huty, jak i przestrzenie narracyjne – miejsca, które opowiadaj± historiê spo³eczn± i architektoniczn± poprzez swoje formy, funkcje i detale. Zwróci³a równie¿ uwagê na to, ¿e ta dzielnica jest „jaka¶”, ma swoj± to¿samo¶æ i zosta³a zaprojektowana jako dobra przestrzeñ do ¿ycia, zw³aszcza dla m³odych ludzi.
Na spotkaniu obecny by³ równie¿ prof. Zbigniew Myczkowski, który wspó³tworzy³ koncepcjê Parku Kulturowego Nowa Huta. - Kocham was! - mówi³ do ekspertów z Instytutu Architektury, ciesz±c siê, ¿e dla m³odych naukowców uk³ad urbanistyczny Nowej Huty
ma warto¶æ historyczn± niezale¿nie od ideologii i jest dobrem kultury XX wieku.
Na koniec wyst±pi³ z postulatem wybudowania w Nowej Hucie niezrealizowanego ratusza (wg projektu Tadeusza Janowskiego), na co Micha³ Wi¶niewski odpowiedzia³, ¿e on z kolei widzia³by na Placu Centralnym socrealistyczn± fontannê, która jest w zbiorach Muzeum Pa³acu Króla Jana III w Wilanowie, a która stoi tam kompletnie nieu¿ywana i niepotrzebna.
“Nowa Huta. Architektoniczny portret miasta 2. po³owy XX wieku” pod redakcj± Jaros³awa Klasia to zbiorowe opracowanie po¶wiêcone architekturze i urbanistyce Nowej Huty drugiej po³owy XX wieku. Publikacjê tworz± teksty autorstwa Paw³a Jag³o, Doroty Jêdruch, Marty Karpiñskiej, Magdaleny Smagi, Kamili Twardowskiej i Micha³a Wi¶niewskiego. Drugie wydanie wzbogacaj± fotografie autorstwa Magdy Rymarz i B³a¿eja Szymczyka, grafiki autorstwa Krzysztofa Pi³y oraz ortofotomapy, biogramy autorów oraz indeks miejsc.
Ksi±¿ka stanowi istotny wk³ad w refleksjê nad z³o¿onym dziedzictwem architektonicznym i urbanistycznym Nowej Huty i jest jedynym takim kompendium wiedzy o piêciu nowohuckich dzielnicach Krakowa: Czy¿ynach, Mistrzejowicach, Bieñczycach, Wzgórzach Krzes³awickich oraz Nowej Hucie. Drugie wydanie ksi±¿ki pokazuje, ¿e opowie¶æ o Nowej Hucie wci±¿ siê pisze – tak jak samo miasto i jego mieszkañcy, którzy pozostaj± „w procesie”.
Monika Fio³ek
Spotkanie z autorkami i autorami tekstów do ksi±¿ki „Nowa Huta. Architektoniczny portret miasta drugiej po³owy XX wieku”, fot. Mateusz Pasek
Ten serwis u¿ywa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl±darki oznacza zgodê na to)Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi± tylko czê¶æ materia³ów, które w ca³o¶ci znale¼æ mo¿na w wersji drukowanej "G³osu - Tygodnika Nowohuckiego".
