Strona g堯wna Biuro og這sze Kontakty Forum dyskusyjne Konkursy Felietony Dzielnice NH - Miejsce dobre do 篡cia21.07.2019 09:49
Nawigacja
Strona g堯wna
Nowohuckie Linki
Fotohistorie
Szukaj
Dzielnice
NH - Miejsce dobre do 篡cia
W G這sie
 Felietony
 Miss Nowej Huty -
XXI edycja

 Nowohucianie
 Humor
 Prawnik radzi
U篡tkownik闚 Online
Go軼i Online: 6
Brak U篡tkownik闚 Online

Zarejestrowanch Uzytkownik闚: 947
Nieaktywowany U篡tkownik: 2214
Najnowszy U篡tkownik: ELIT Polska
Ostatnie Artyku造
[2019.07.19] Do Zabi...
[2019.07.19] Oby tak...
[2019.07.19] Kto w t...
Na 21 lipca 2019 r.
[2019.07.19] Humor
W徠ki na Forum
Najnowsze Tematy
Na sprzeda dzia趾a ...
CSGO4SKIN guide:Begu...
CSGO4SKIN provide a ...
Akcja poboru krwi
Stronger and larger ...
Najciekawsze Tematy
Akcja poboru krwi [20]
Trasa S7 [17]
Dart - zapraszamy [9]
w nowej hucie nie... [8]
Dzia趾i przy Bul... [7]
Z KART PO耗ΘΒGO ZESZYTU
安iadkowie historii: 70 lat temu wielka budowa wkroczy豉 – jak w przypadku Jana Rospondka z Pleszowa i innych – do spokojnych podkrakowskich wsi niemal z butami. To by豉 szansa dla czy kl瘰ka?
- Naukowcy wykopuj z ziemi pos庵i licz帷e tysi帷e lat, odkrywaj budowle wzniesione przed wiekami. S這wem – sztuki pi瘯ne s tak stare jak ludzko嗆, nie spos鏏 ustali ich metryki. Natomiast za to rok urodzenia sztuki filmowej 豉two poda - 1895 – te zdania wydawa這by si oderwane od rzeczywisto軼i roku Pleszowa, ma貫j wioski pod Krakowem, roku 1962, w zwyk造m szkolnym zeszycie w szerok lini, zanotowa Jan Rospondek.
By mo瞠 wydarzeniem, kt鏎e zaowocowa這 postanowieniem prowadzenia zapisk闚 by造 odkrycia archeologiczne, jakich by這 bogactwo, w wykopach pod fundamenty powstaj帷ej huty? Wzmianka o filmie to odprysk dzia豉lno軼i maj帷ej na celu „niesienie kaganka o鈍iaty” w nieo鈍iecony lud ch這pski? W ka盥ym razie z notatek wynika 瞠 autor, w闚czas ju ponad sze嗆dziesi璚ioletni, by nadal ciekawy 鈍iata, kt鏎y za jego 篡cia tak radykalnej ulega zmianie.
Te wspomnienia pokaza mi przed laty jego syn – W豉dys豉w, kt鏎y potem opisa histori Pleszowa, a tak瞠 utrwali zachodz帷e przemiany na wielu zdj璚iach, zachowa kilka zeszyt闚 ojca, z zapisami historii najbli窺zej, rodzinnej, czynionych przez Jana z my郵 o wnukach. To glos 鈍iadka najnowszej historii.
***
Najmilsza dla cz這wieka jest ta ziemia, na kt鏎ej stawia pierwsze kroki swoje” – zapisa Jan 1 listopada 1962 roku. Mo瞠 to 鈍i皻o Wszystkich 安i皻ych obudzi這 refleksj, o dniach minionych i ch耩 utrwalenia dla przysz造ch pokole tego co ulotne, przemijalne?
Znajdujemy w zapiskach Jana Rospondka obraz Pleszowa z pocz徠k闚 XX wieku. Obraz widziany oczami dziecka, ale wzbogacony po latach o refleksje doros貫go cz這wieka.
Jan urodzi si w 1901. Rodzina jego ojca pochodzi豉 z Karniowa.
Tatu nasz urodzili si w 1854 roku i pami皻ali powstanie z 1863. Opowiadali o tym, widzieli rannych powsta鎍闚, m闚ili 瞠 do Karniowa, do dworu, wojska carskie strzela造, bo tam byli powsta鎍y co przeszli przez granic austriack. Granica by豉 za wsi. Pola karniowskie dochodzi造 do granicy carskiego zaboru za Kocmyrzowem i C貫m. Tam by造 rogatki, a 穎軟ierze armii carskiej, (so責aty – piechota i kozacy) pilnowali granicy. Pami皻am dobrze jak mi raz tatu pokazywali szwarcownik闚, to jest takich, co si przekradali przez granic. Sz這 ich kilku, mieli przewieszone przez plecy p璚herze nape軟ione spirytusem. Szli ze dworu z Pleszowa. Tam spirytus kupowali tanio, a sprzedawali na stronie rosyjskiej – z du篡m zarobkiem. Ale taki przemyt grozi nieraz 鄉ierci od kuli so責ackiej” – wspomina po latach.
Ojciec Jana pochodzi „z gospodarstwa”. Jego rodzice w Karniowie mieli „dwana軼ie morg闚 ziemi, trzy konie i krowy pi瘯ne”. Ale na gospodarstwie zosta豉 najm這dsza siostra. On dosta sp豉t i - jak pisze Jan – musia i嗆 za prac we 鈍iat. A „dawniej nie by這 tyle rob鏒 co dzi, w miastach. By豉 praca we dworach i tak si los zmienia z lepszego na gorsze. (…)„Tatu za ten sp豉t rodzinny, kupi p馧 domu w Pleszowie. Teraz mamy sw鎩 k徠 spokojny i nasi najukocha雟i rodzice i my tam si przenie郵i鄉y” – pisze Jan.
Wcze郾iej rodzina Rospondk闚 mieszka豉 w dworskich czworakach. Czworaki – nazwa pochodzi豉 od tego, 瞠 wej軼ie do nich by這 z czterech stron - tzw. sienie. Dworski dom by bardzo d逝gi i kilka drzwi by這 do niego. By這 tam bardzo ciasno, po kilka os鏏 mie軼i這 si w jednej izbie. Dom, ju w豉sny,– notuje autor wspomnie - by ma造 z gankiem, kryty gontem (逝pane w drzewie deseczki wpuszczane jedna w drug rowki i przybijane do 豉t w dachu). „Tatu kupili po這w tego domu: by豉 jedna izba i kuchnia, bardzo鄉y si cieszyli, 瞠 nam b璠zie teraz naprawd dobrze. W akcie kupna i sprzeda篡 tej po這wy domu z roku 1904, jest napisane, 瞠 dom d逝gi jest 12 metr闚, a szeroki na 6”.
Dom stoi na 鈔odku wsi. Wida z niego daleko. Do szko造 blisko, ko軼io豉 i sklepu te. Niedaleko by豉 te bardzo du瘸 karczma, wszystko tam mo積a by這 kupi: p堯tno na koszule i rozmaite chustki dla kobiet, i „materyje” na bluzki i na sp鏚nice, 篡wno嗆 i r騜ne towary 瞠lazne i domowe. „By這 bardzo du穎 towar闚 w tej karczmie, ale pieni璠zy u biednych by這 bardzo ma這. Ale byli te bardzo bogaci kmiecie i gospodarze na wsi. Szczycili si, 瞠 s bardzo bogaci z dziada pradziada, jak s造sza貫m nie raz, jakiem do szko造 chodzi. O biednych m闚ili, ze s dziady i gardzili nami” – opisuje po latach Jan Rospondek.
I dodaje: „byli鄉y biednie ubrani, ale czysto. Tatu mieli pi瘯n sukman, kaftan i szeroki pas, zwany opaskiem, pi瘯nie wybijany mosi篹nemi kapslami z r騜nymi wybijanymi k馧kami i gwiazdkami. By to prawdziwy str鎩 krakowski. Tatu mieli go jeszcze w swoim domu w Karniowie”.
***
Prostym r闚nym pismem opisuje Jan Rospondek nie豉twe 篡cie rodziny. „Tatu s逝篡li za str騜a we dworze: p豉cono dwana軼ie korc闚 zbo瘸 to jest 3 m. na kwarta. By to j璚zmie, 篡to i najmniej pszenicy. Sze嗆 zagon闚 ziemi pod ziemniaki, litr mleka, dwana軼ie metr闚 w璕la, z prac nale瘸這 si te drzewo i by這 – dok康 by las. Potem nic. Troch s這my do 堯磬a i par koron dop豉ty by這 na rok. A rok jest bardzo d逝gi i tak tego zbo瘸 by這 za ma這 na ten razowy chlebu, kt鏎y nam tak bardzo smakowa” – dlatego po 積iwach dzieci szly na 軼ierniska i zbiera造 pozosta貫 k這sy.
Najstarsza siostra Jana s逝篡豉 w pa豉cu za pokoj闚k, brat by w terminie w Krakowie. Drugi brat pracowa we dworze, m這dsza siostra chodzi豉 do szko造, a po nauce na po逝dnie sz豉 do pracy do ogrodu. Tam pracowa造 dzieci, bo starsi musieli i嗆 do pracy w polu.
Praca ta zaczyna豉 si o 鈍icie, a ko鎍zy豉 o zmroku. „Noc wygania豉 i noc przygania豉 - m闚iono. „Ile m瘯i trza by這 przy pracy: od trzeciej rano do po逝dnia – dziewi耩 godzin, troch wypoczynku przy obiedzie i zn闚 do dziewi徠ej wiecz鏎. By豉 to katorga, nawet o wod do picia by這 ci篹ko – zauwa瘸 autor wspomnie. P豉ca – we 積iwa by豉 jednakowa tj. 100 halerzy, czyli p馧tora bochenka chleba – opisuje po latach. By這 nam jednak troch lepiej ni reszcie s逝瘺y dworskiej bo mieli鄉y ju w豉sne mieszkanie. We czworakach ci庵貫 by造 k堯tnie i swary, bo i by豉 bieda. My dzieci 篡li鄉y jednak zgodnie i nie widzieli鄉y problem闚 doros造ch, Dla nas nie by這 wa積e, 瞠 w miejsce starych, kt鏎ych Ja郾ie Pan wygna ze s逝瘺y, wprowadzali si „jacy” nowi.
Jak wygl康a這 codzienne dzieci雟two?
„Nasze zabawki to by kawa貫k szpagatu czyli sznurka, jak si gdzie znalaz這, na drodze… Bawili鄉y si w konie: dw鏂h za r璚e uwi您anych sznurkiem, a trzeci – furman za nimi, z batem”. To ch這pcy. Dziewcz皻a robi造 sobie laleczki, ze starych szmatek i tuli造 je - powielaj帷 zachowania swoich rodzicieli. Ojcowie ma這 do domu przychodzili, sypiali we dworze , w stajni ko雟kiej, by dla ich obrz康ku nie chodzi w t i z powrotem.
Dzieci od rana do wieczora biega造 boso, bo nie mia造 but闚. By這 weso這 – o jedzeniu nie my郵a這 si – wspomina dzieci璚e lata Jan Rospondek.
Jakie to by這 jedzenie? „Chleba niedu穎, ziemniaki, by這 ich dosy, ale nieomaszczone i 簑r, te nie bardzo lubiany, mleko z wod, bo go by這 za ma這 – jeden litr na dzie, na tyle ludzi”.
Wreszcie Janek poszed do szko造. „Pierwsza klasa chodzi豉 po po逝dniu. Nie mog貫m si doczeka kiedy b璠 m鏬 ju czyta. Nauka sz豉 mi dobrze. Dzieci z bogatszych gospodarskich dom闚 wygl康a造 inaczej ni my: by造 du瞠, czerwone, widzieli鄉y jak jad造 chleb z mas貫m. Nosi造 ze sob pi瘯ne jab趾a i gruszki. My tego nigdy nie jedli, w ten czas zaczynali鄉y si dowiadywa, jak to ludzie maj dobrze. Dzieci te patrza造 na nas jako si m闚i krzywym okiem, wiedzia造 瞠 s bogate i nigdy nie 陰czy造 si z nami, m闚i造 na nas „dziady”.
Lubi si uczy, a ciekawo嗆 鈍iata pozosta豉 mu do staro軼i – wspomina syn W豉dys豉w Rospondek. – W szkole, na egzaminach, by造 nagrody: pi瘯ne ksi捫ki do czytania, do nabo瞠雟twa oraz inne podarki. Ale nie dla dzieci z biednych rodzin: „kmiece dzieci by造 zawsze obdarzone, dla bogatszych musia這 by a dla nas – nic „ - napisze po latach, opisuj帷 z emocjami swoje wcale nie sielskie, dzieci雟two.
I dlatego gdy zacz皻o budowa hut, kt鏎a po II wojnie da豉 prac tym, kt鏎zy niegdy s逝篡li we dworze, tak瞠 Janowi, dla niego, a potem dla jego dzieci, by豉 to radykalna zmiana w por闚naniu do czas闚 gdy, przed szko陰, do po逝dnia chodzili po mleko do dworu, z blaszankami - „brali鄉y po litrze, czasem starsza dojarka dolewa豉 nam wi璚ej jak nikt nie widzia…”
W zabawach ch這pc闚, przeskakiwaniu przez ogrodzenie do dworskiego ogrodu po owoce, czy zabawy w obej軼iu dworskim.
Nie oby這 si bez wypadk闚. – „Gdy鄉y jednego razu przyszli do dworu po mleko, usiedli鄉y pod 軼ian wozowni. By這 nam bardzo mi這; s這nko grza這 dobrze. Ale to miejsce by這 niebezpieczne, za mn sta lewar do podnoszenia powoz闚, gdy je myli. Ja go troszk ruszy貫m plecami i naraz us造sza貫m trzask i straszliwe uderzenie w g這w. Straci貫m przytomno嗆 na chwil. Zawroty g這wy zmusi造 mnie do zostania w miejscu, ale potem powlok貫m si do domu, zawroty g這wy bardzo d逝go odczuwa貫m”. To ju by kolejny wypadek ma貫go Janka. wcze郾iej, porwa造 go sp這szone konie jednego z gospodarzy i mocno poturbowa造, ale o odszkodowaniu 瘸dnym mowy by nie mog這, a rodzic闚 nie sta by這 na dochodzenie sprawiedliwo軼i w s康zie. Nieszcz窷cia zwi您ane z zabawami, dzieci, by造 do嗆 cz瘰te. „Jednego razu spad z 瞠rdki – „trzepaka” Wojtu Ra幡y, syn stelmacha, najlepszy gimnastyk, kt鏎y potrafi kilka razy przej嗆 po go貫j 瞠rdzi, a teraz spad i skr璚i kark. P豉ka貫m d逝go bo to by m鎩 najlepszy przyjaciel. Na drugi rok zn闚 utopi si na stawie dworskim drugi dobry kolega J璠ru Lech. Reszta nas trzyma豉 si dosy zdrowo.
Bawili鄉y si w wolnych chwilach a od czasu do czasu robili鄉y wyprawy na marchew, kalarep i inne smako造ki, kt鏎e ros造 w ogrodzie niedaleko pa豉cu”. Tam oczywi軼ie dochodzi這 do potyczek z pilnuj帷ym zagon闚 ogrodnikiem.
Do domowych obowi您k闚 Jana nale瘸這 czyszczenie but闚 ojca. „By造 du瞠 i dosy si nam璚zy貫m, a瞠by 豉dnie wygl康a造, musia造 b造szcze. Czy軼i這 si je szwarcem. By on w drewnianym pude趾u i kosztowa dwa centy. Miesza這 si go z wod i tar這 buty mazakiem, a potem glancowa這 szczotk, a do po造sku. Patrza貫m potem jak tatu szli do ko軼io豉. Zawsze chodzili rano, nieraz i w domu 酥iewali pie郾i, najlepiej w zimie – kol璠y. Zdawa這 mi si, 瞠 widz te doliny judzkie i tych pasterzy, co trz鏚 swych strzegli…- wspomina b璠帷 ju sze嗆dziesi璚ioletnim m篹czyzn.
***
Kilkakrotnie rozpoczyna pisanie. W豉dys豉w Rospondek, kt鏎y wyprowadzi si z cha逝py w Pleszowie, do mieszkania w bloku, w Nowej Hucie, przechowa stare szkolne zeszyty z zapiskami ojca. Jan ostanie lata u niego mieszka.
Zamys wspomnie by obszerniejszy: „B璠 stara si jak najlepiej opisa nie tylko histori swojego 篡cia, ale te i wydarzenia jakie by造 w tych czasach to jest od 1901 roku do dzi” – postanowi.
Chcia opisa 篡cie zwykle i nie takie zwyk貫. Plan temat闚 kt鏎e chcia poruszy by szeroki. Po pierwsze - opis dworu i praca u stelmacha, rymarza – kto dzisiaj zna co to za zawody? Chcia opisa 篡cie wsi: obowi您ki, maszyny rolne, zwyczaje („dzwon nawo逝j帷y do pracy”, ogr鏚 w Pleszowie i pa豉c, polowania i do篡nki. Dzieci雟two to szko豉, wycieczka na Wawel i Kopiec Ko軼iuszki, odpusty, imieniny cesarza Franciszka J霩efa, czytanie ksi捫ek, szopki, zbieranie k逝sek, rani帷 bose nogi dzieci 軼ier po 積iwach, pasienie kr闚 na plebani, prac w ogrodzie i na folwarku
Wojn – I wojna 鈍iatowa, Janowi kojarzy豉 si z je鎍ami - Moskalami, pi瘯nie 酥iewaj帷ymi we dworze, bratem Piotrusiem, okopami we wsi, wygnaniem z dom闚, pobytem w Krakowie u siostry Wikci, odwrotem wojsk austriackich, i ucieczk Ja郾ie Pan闚.
Przygotowuj帷 konspekt zamierzonych wspomnie, wylicza znacz帷e dla niego daty:
1915 – powr鏒 do domu, pomagam Tatusiowi we dworze, r帳anie drzewa do domu.
!917 – ucieczka je鎍闚, 1919 – pob鏎 do wojska 1922-1924 – s逝瘺a wojskowa w Grudzi康zu.
1925 – 27 praca, u Zieleniewskiego,
1929 – 郵ub
1930 – bezrobocie
1939 – praca na Forcie
W wojn – praca w Monopolu w Czy篡nach.
Ostatnia z wa積ych dat - 1949 – budowa huty i praca w hucie.
Nie wszystko uda這 si opisa szczeg馧owo.
- Widzisz kochany Mireczku – pisa Jan Rospondek, po latach do wnuka – mnie si widzi, 瞠 teraz wszystko si zmieni這; czasy i ludzie, wszystko d捫y w bardzo szybkim tempie naprz鏚. To co widzieli鄉y na pocz徠ku doros貫go wieku teraz ju nie istnieje, albo jest udoskonalone i ulepszone. Przemys wysoko rozwini皻y, tu gdzie by造 pola. Dzielili鄉y ziemi pa雟k kt鏎a by豉 zroszona potem ojc闚 naszych, a kto, kto ani s造sza o jaki kombinatach, hutach i stalowniach – teraz tam pracuje…
Krystyna Lenczowska


Symboliczne zdj璚ie Henryka Hermanowicza. Lata sze嗆dziesi徠e XX wieku. W豉sno嗆 MHK.
Komentarze
Brak komentarzy.
Dodaj komentarz
Zaloguj si, 瞠by m鏂 dodawa komentarze.
Oceny
Dodawanie ocen dost瘼ne tylko dla zalogowanych U篡tkownik闚.

Prosz si zalogowa lub zarejestrowa, 瞠by m鏂 dodawa oceny.

Brak ocen.
 
Ten serwis u篡wa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl康arki oznacza zgod na to)




Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi tylko cz窷 materia堯w, kt鏎e w ca這軼i znale潭 mo積a w wersji drukowanej "G這su - Tygodnika Nowohuckiego".
Logowanie
Nazwa U篡tkownika

Has這



Nie jeste jeszcze naszym U篡tkownikiem?
Kilknij TUTAJ 瞠by si zarejestrowa.

Zapomniane has這?
Wy郵emy nowe, kliknij TUTAJ.
Reklama


Copyright by G這s - Tygodnik Nowohucki © 2005-2014